Supreme Court Judgment: સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) દેશમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં થતા મૃત્યુ અથવા ગંભીર ઈજાના કેસોમાં વળતર (Compensation) નક્કી કરવા માટે આવકના આકલન અંગે એક નવું અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માળખું (Framework) નક્કી કર્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવેથી વળતર નક્કી કરતી વખતે આવકવેરા રિટર્ન એટલે કે આઈટીઆર (ITR) ને આવકનો મુખ્ય અને અધિકૃત આધાર માનવામાં આવશે. દેશની અદાલતોએ હવે વળતર નક્કી કરતી વખતે એક સમાન અને સ્પષ્ટ પદ્ધતિ અપનાવવી પડશે, જેથી પીડિત વ્યક્તિ નોકરીયાત હતો કે પોતાનો વ્યવસાય કરતો હતો તેના આધારે ન્યાયી વળતર મળી શકે.
સમગ્ર દેશમાં હવે વળતર નક્કી કરવા માટે એક સમાન ફોર્મ્યુલા લાગુ થશે
અત્યાર સુધી દેશના અલગ-અલગ રાજ્યો અને અદાલતોમાં અકસ્માત વળતર નક્કી કરવા માટે જુદા-જુદા ધોરણો અપનાવવામાં આવતા હતા. આના કારણે સમાન પરિસ્થિતિ ધરાવતા કેસોમાં પણ વળતરની રકમમાં મોટો તફાવત જોવા મળતો હતો. કોઈ અદાલત માત્ર છેલ્લું આઈટીઆર (ITR) જોતી હતી, તો કોઈ વળી કેટલાક વર્ષોની આવકની સરેરાશ કાઢતી હતી. મોટર અકસ્માત વળતર દાવો ટ્રિબ્યુનલ (MACT) અને હાઈકોર્ટ (High Court) વચ્ચે વળતરની ગણતરીમાં એકરૂપતા લાવવા માટે આ સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા આ એક સમાન માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે.
વળતર નક્કી કરવામાં આઈટીઆર (ITR) સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ ગણાશે
સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court) ના જણાવ્યા અનુસાર, મોટર વ્હીકલ અકસ્માત વળતરના કેસોમાં આવક નક્કી કરવા માટે આઈટીઆર (ITR) સૌથી વિશ્વસનીય અને વૈધાનિક દસ્તાવેજ છે કારણ કે તે સરકાર પાસે જમા થયેલો સત્તાવાર રેકોર્ડ છે. હવે વીમા કંપનીઓ (Insurance Companies) અથવા અન્ય કોઈ પક્ષકારો માત્ર અનુમાન કે મૌખિક દાવાઓના આધારે પીડિતની આવકને કોર્ટમાં પડકારી શકશે નહીં. આ નિર્ણયથી પીડિત પરિવારો માટે પોતાની વાસ્તવિક આવક સાબિત કરવાનું કામ ઘણું સરળ થઈ જશે.
નોકરીયાત વર્ગ માટે છેલ્લા વર્ષના પગાર અને આઈટીઆર (ITR) ને પ્રાધાન્ય
જે લોકો પગારદાર કર્મચારીઓ (Salaried Employees) છે, તેમની આવક સામાન્ય રીતે નિયમિત અને સ્થિર હોય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે નક્કી કર્યું છે કે જો કોઈ નોકરીયાત વ્યક્તિનું માર્ગ અકસ્માતમાં મૃત્યુ થાય, તો અકસ્માતથી બરાબર પહેલાના નાણાકીય વર્ષ (Financial Year) નું આઈટીઆર (ITR) તેની આવકનો મુખ્ય આધાર ગણાશે. તમારી તાજેતરની સેલરી અને ટેક્સ રેકોર્ડ જ નક્કી કરશે કે તમારા પરિવારને કેટલું વળતર મળશે.
વેપારીઓ અને સ્વરોજગાર ધરાવતા લોકો માટે 3 વર્ષની સરેરાશ આવક જોવાશે
વેપારીઓ, ડૉક્ટર્સ (Doctors), વકીલો (Lawyers), કોન્ટ્રાક્ટર્સ અને અન્ય સ્વનિર્ભર વ્યવસાય કરતા લોકોની આવક દર વર્ષે એકસરખી રહેતી નથી. વ્યવસાયના ઉતાર-ચઢાવને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું છે કે આવા કિસ્સાઓમાં માત્ર એક વર્ષની આવકને આધાર બનાવવી યોગ્ય નથી. આથી, આવા વ્યવસાયિકો માટે છેલ્લા ત્રણ વર્ષના આઈટીઆર (ITR) ની સરેરાશ આવક (Average Income) કાઢવામાં આવશે અને તેના આધારે વળતરની ગણતરી કરવામાં આવશે. જોકે, ખાસ પરિસ્થિતિઓ જેવી કે તાજેતરમાં થયેલો બિઝનેસ પ્રોમોશન કે વ્યવસાયનો વિસ્તાર વગેરે બાબતોમાં અદાલતોને પોતાના વિવેકબુદ્ધિ અનુસાર નિર્ણય બદલવાની છૂટ પણ રહેશે.
સમજો વળતરની ગણતરીનું ગણિત: ઉદાહરણ દ્વારા સરળ સમજૂતી
ધારો કે 35 વર્ષની ઉંમરનો એક પરિણીત નોકરીયાત પુરુષ માર્ગ અકસ્માતમાં જીવ ગુમાવે છે. તેના આઈટીઆર (ITR) મુજબ તેની વાર્ષિક આવક 15 લાખ રૂપિયા છે. તેના પરિવારમાં પત્ની અને બે બાળકો છે જે તેના પર નિર્ભર છે.
ભવિષ્યની આવક વૃદ્ધિ (Future Prospects): તેની ઉંમર 4૦ વર્ષથી ઓછી હોવાથી નિયમ મુજબ 4૦% ભવિષ્યની આવક વૃદ્ધિ ઉમેરવામાં આવશે. એટલે કે 15 લાખ + 6 લાખ = 21 લાખ રૂપિયા.
વ્યક્તિગત ખર્ચની બાદબાકી: આશ્રિતોની સંખ્યા મુજબ તે પોતાની પાછળ 1/3 ભાગ ખર્ચ કરતો હોવાનું માની તે રકમ બાદ કરવામાં આવશે. એટલે કે 21 લાખના 2/3 ભાગ એટલે કે 1Spot આર્થિક યોગદાન 14 લાખ રૂપિયા વધશે.
મલ્ટિપ્લાયર (Multiplier): 35 વર્ષની ઉંમર માટે 16 નો મલ્ટિપ્લાયર લાગુ પડશે. આથી 14 લાખ × 16 = 2.24 કરોડ રૂપિયા.
તેમાં અંતિમ સંસ્કાર અને અન્ય ખર્ચના આશરે 1 લાખ ઉમેરતા કુલ વળતર અંદાજે 2.25 કરોડ રૂપિયા (₹2.25 Crore) ની આસપાસ પહોંચી શકે છે, જેનો આખરી નિર્ણય કોર્ટની પરિસ્થિતિ પર નિર્ભર રહેશે.
