Amarnath Yatra 2026: ભારતભરમાં ધાર્મિક આસ્થાનું કેન્દ્ર ગણાતી પવિત્ર અમરનાથ યાત્રા (Amarnath Yatra) ની ધામધૂમથી શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. આગામી 3 જુલાઈથી શ્રદ્ધાળુઓ અમરનાથ ગુફા (Amarnath Cave) માં બિરાજમાન દિવ્ય બરફના શિવલિંગના દર્શન કરી શકશે. ભગવાન શિવ (Lord Shiva) ના આ અલૌકિક અને અદ્ભુત સ્વરૂપના દર્શન કરવા માટે દર વર્ષે દેશ-વિદેશમાંથી લાખો ભક્તો અત્યંત કઠિન અને લાંબી મુસાફરી કરીને જમ્મુ-કાશ્મીર (Jammu and Kashmir) ના હિમાલય (Himalayas) ની પર્વતમાળાઓમાં પહોંચે છે. દર વર્ષે કુદરતી રીતે આકાર લેતું આ બરફનું શિવલિંગ વૈજ્ઞાનિકો અને સામાન્ય લોકો બંને માટે ભારે જિજ્ઞાસાનો વિષય રહ્યું છે.
અમર કથા અને કબૂતરના જોડાનું રહસ્ય
પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ ગુફાનું નામ અમરનાથ પડવા પાછળ એક ખાસ કથા જોડાયેલી છે. એકવાર માતા પાર્વતી (Goddess Parvati) એ ભગવાન શિવ પાસે અમરત્વનું રહસ્ય જાણવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. મહાદેવ જાણતા હતા કે જો આ કથા કોઈ અન્ય જીવ સાંભળી લે, તો તે પણ જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્ત થઈને અમર થઈ જશે. તેથી તેમણે કથા સંભળાવવા માટે એક તદ્દન એકાંત સ્થળ પસંદ કર્યું, જે આજે અમરનાથ ગુફા તરીકે ઓળખાય છે. કથા શરૂ કરતા પહેલાં શિવજીએ માતા પાર્વતીને સાવચેત કર્યા હતા કે કથા દરમિયાન કોઈ હાજર ન રહેવું જોઈએ.
ભગવાન શિવે જ્યારે કથા સંભળાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે વાર્તા સાંભળતા સાંભળતા માતા પાર્વતીને ઊંઘ આવી ગઈ. કથા પૂર્ણ થયા બાદ જ્યારે મહાદેવે આંખો ખોલી, ત્યારે તેમણે જોયું કે ત્યાં કબૂતર (Pigeons) નું એક જોડું બેઠું હતું અને તેઓ આખી કથા સાંભળી ચૂક્યા હતા. શિવજીએ પહેલાં ક્રોધ વહાવ્યો, પરંતુ કબૂતરોએ વિનંતી કરી અને માફી માંગી. ભોળાનાથે પ્રસન્ન થઈને તેમને જીવનદાન આપ્યું અને વરદાન આપ્યું કે તેઓ હંમેશા માટે અમર થઈ જશે અને આ પવિત્ર ગુફામાં શિવ-પાર્વતીના પ્રતીક તરીકે વાસ કરશે. એવું માનવામાં આવે છે કે આજે પણ શ્રાવણ મહિનામાં આ કબૂતરનું જોડું શિવલિંગની આસપાસ જોવા મળે છે.
કેવી રીતે થાય છે બરફના શિવલિંગનું નિર્માણ?
વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ છતાં, આ શિવલિંગનું આટલી ચોકસાઈથી બનવું આજે પણ એક રહસ્ય છે. સ્થાનિક ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ મુજબ, ગુફાની છત પરથી પાણીના ટીપાં સતત નીચે ટપકે છે. આ ટીપાં એટલા ઠંડા હોય છે કે જમીન પર પડતાની સાથે જ તે બરફનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને ઠોસ બની જાય છે. આ પ્રક્રિયા અવિરત ચાલુ રહેવાને કારણે જમીન પરથી ઉપરની તરફ 12 થી 18 ફૂટ ઊંચું વિશાળ બરફનું શિવલિંગ બની જાય છે. સતત પાણી પડવાને કારણે શિવલિંગનો ઉપરનો ભાગ એકદમ ગોળાકાર અને સુડોળ દેખાય છે.
આ બાબતે વિજ્ઞાન શું કહે છે?
સામાન્ય રીતે વિજ્ઞાન માને છે કે પાણીને બરફ બનવા માટે તાપમાન શૂન્ય ડિગ્રી કે તેથી ઓછું હોવું જરૂરી છે. જો કે, આશ્ચર્યની વાત એ છે કે જ્યારે ઉનાળામાં અમરનાથ યાત્રા શરૂ થાય છે ત્યારે ગુફાની આસપાસનું તાપમાન શૂન્યથી ઉપર હોય છે. વિજ્ઞાન આ પ્રક્રિયાને ‘નેચરલ આઈસ સ્ટેલેગ્માઈટ ફોર્મેશન’ (Ice Stalagmite Formation) તરીકે ઓળખાવે છે. જે રીતે કેટલીક ગુફાઓમાં ખનીજ પદાર્થો ઓગળીને નીચે જમા થાય છે અને પથ્થરના થાંભલા જેવી આકૃતિ બનાવે છે, તેવી જ રીતે અહીં ઠંડુ પાણી જામીને બરફની દિવ્ય આકૃતિ તૈયાર કરે છે.
