India Monsoon Update: ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh) ના ઘણા શહેરોમાં વાવાઝોડા અને વરસાદની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે, પરંતુ ચોમાસાના (Monsoon) શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ 43 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. આ આંકડો ચિંતાજનક છે કારણ કે તેના લીધે ખરીફ પાક (Kharif Crops) પર જોખમ વધી ગયું છે. વરસાદની અછતને કારણે વાવણીમાં મોટો ઘટાડો થયો છે અને તેની સીધી અસર આગામી સમયમાં કૃષિ ઉત્પાદન પર જોવા મળી શકે છે.
ભારતની આર્થિક જીવનરેખા: ચોમાસું
ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા (Indian Economy) અને સામાન્ય જનજીવન માટે ચોમાસું માત્ર એક ઋતુ નથી, પરંતુ દેશની આર્થિક જીવનરેખા છે. ભારતમાં ચોમાસાની સિઝન જૂનથી સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલે છે, જે દરમિયાન દેશના વાર્ષિક વરસાદનો લગભગ 70 થી 75 ટકા હિસ્સો જમીન પર પડે છે. આજે પણ ભારતની લગભગ 50 ટકા ખેતી સંપૂર્ણપણે વરસાદ પર આધારિત છે. જ્યારે ચોમાસું નબળું પડે છે ત્યારે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર ખોરવાઈ જાય છે, જેની સીધી નકારાત્મક અસર દેશના જીડીપી (GDP) પર પડે છે.
ખેતી અને ઉત્પાદન પર મોટો ફટકો
નબળા ચોમાસાનો સૌથી પહેલો પ્રહાર ખેતી પર થાય છે. ભારતમાં ડાંગર (Paddy), કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા મુખ્ય પાકો ચોમાસાના ભરોસે જ ઉગાડવામાં આવે છે. ઓછો વરસાદ મુખ્યત્વે ત્રણ રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે:
વાવણીમાં વિલંબ: પાણીના અભાવે ખેડૂતો સમયસર વાવણી કરી શકતા નથી.
ઉત્પાદનમાં ઘટાડો: ઊભો પાક સુકાવાને કારણે એકર દીઠ ઉત્પાદન ઘટી જાય છે.
ખેતીનો ખર્ચ વધવો: વરસાદ ન પડે ત્યારે ખેડૂતોએ ડીઝલ પંપ કે ટ્યુબવેલ (Tubewell) નો સહારો લેવો પડે છે, જેનાથી ખેતીનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
મોંઘવારીનો માર અને ઘટતી ગ્રામીણ માંગ
જ્યારે કૃષિ ઉત્પાદન ઘટે છે, ત્યારે બજારમાં અનાજની સપ્લાય ઓછી થાય છે અને કિંમતો આસમાને પહોંચે છે. ભારત (India) વિશ્વમાં કઠોળનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક અને ઉપભોક્તા છે, તેથી ચોમાસું બગડતાં જ તુવેર અને અડદ જેવી દાળ મોંઘી થઈ જાય છે. ઉપરાંત, ચારાની અછતને લીધે દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોના ભાવ પણ વધે છે. જ્યારે ખેડૂતોની આવક ઘટે છે, ત્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી મોટરસાઇકલ, ટ્રેક્ટર, મોબાઈલ અને એફએમસીજી (FMCG) પ્રોડક્ટ્સની માંગ ઓછી થઈ જાય છે, જે સમગ્ર વેપાર જગતને પ્રભાવિત કરે છે.
જળ સંકટ અને અલ નીનોનો પ્રભાવ
ઓછા વરસાદનો અર્થ એ પણ છે કે જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઘટશે, જેનાથી શહેરોમાં જળ સંકટ ઊભું થશે અને હાઈડ્રોપાવર (Hydropower) પ્રોજેક્ટ્સમાં વીજળીનું ઉત્પાદન ઘટશે. આ નબળા ચોમાસા પાછળ મોટેભાગે ‘અલ નીનો’ (El Nino) જેવી ભૌગોલિક ઘટનાઓ જવાબદાર હોય છે, જે પ્રશાંત મહાસાગર (Pacific Ocean) ના પાણી ગરમ થવાને કારણે ભારતમાં વરસાદી પવનોની દિશા બદલી નાખે છે. ક્લાઈમેટ ચેન્જ (Climate Change) ના કારણે હવે ચોમાસાની પેટર્ન વધુ અનિશ્ચિત બની ગઈ છે.
