સોમનાથ અમૃત મહોત્સવ 2026: સોમનાથ મંદિરમાં પ્રથમવાર યોજાયો ઐતિહાસિક ‘કુંભાભિષેક’, જાણો આ મહા-અનુષ્ઠાનનું મહત્વ
સોમનાથ મંદિરનો હિરક મહોત્સવ
પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ એવા ભગવાન સોમનાથ (Somnath) મહાદેવના મંદિરના પુનઃનિર્માણને આજે 75 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. 11 મેની આ ઐતિહાસિક તારીખે સમગ્ર દેશ ‘સોમનાથ અમૃત મહોત્સવ’ (Somnath Amrit Mahotsav) ઉજવી રહ્યો છે. આ ભવ્ય અવસરમાં સહભાગી થવા માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી (Narendra Modi) સ્વયં સોમનાથ પહોંચ્યા હતા. તેમણે મંદિરના શિખર પર ધ્વજારોહણ (Flag Hoisting) કરી વિશેષ મહાપૂજામાં ભાગ લીધો હતો. આ મહોત્સવની સૌથી મોટી વિશેષતા એ રહી કે મંદિરના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત ‘કુંભાભિષેક’ (Kumbhabhishek) વિધિ કરવામાં આવી હતી.
શું છે કુંભાભિષેક?
‘કુંભાભિષેક’ શબ્દ બે શબ્દોના મિશ્રણથી બનેલો છે: ‘કુંભ’ એટલે કે પવિત્ર કળશ અને ‘અભિષેક’ એટલે પવિત્ર સ્નાન. જ્યારે વૈદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે અભિમંત્રિત કરાયેલા જળને મંદિરના શિખર (Temple Spire), કળશ અને મૂર્તિઓ પર અર્પણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેને કુંભાભિષેક કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે દક્ષિણ ભારતના મંદિરોમાં દર 10 થી 12 વર્ષે આ વિધિ કરવામાં આવે છે, પરંતુ સોમનાથ (Somnath) ના આંગણે આ દ્રશ્ય પ્રથમવાર જોવા મળ્યું છે.
આધ્યાત્મિક ઊર્જાનું પુનઃ જાગરણ
શાસ્ત્રો અનુસાર, કુંભાભિષેક એ માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ મંદિરની આધ્યાત્મિક ઊર્જાને પુનઃ જીવંત કરવાનું માધ્યમ છે. જ્યારે નવું મંદિર બને છે ત્યારે ‘નૂતન કુંભાભિષેકમ’ દ્વારા દેવત્વની સ્થાપના થાય છે. સમય જતાં આ ઊર્જાને અક્ષુણ્ણ રાખવા માટે સમયાંતરે આ અનુષ્ઠાન જરૂરી છે. સોમનાથમાં દેશના 11 પવિત્ર તીર્થસ્થાનો (Holy Pilgrimages) ના જળથી આ અભિષેક કરવામાં આવ્યો હતો. માનવામાં આવે છે કે શિખર પર જળ અર્પણ કરવાથી બ્રહ્માંડની ઊર્જા ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત શિવલિંગ (Shivling) માં સમાહિત થાય છે.
કુંભાભિષેકની પવિત્ર પ્રક્રિયા
આ મહા-અનુષ્ઠાનની શરૂઆત યજ્ઞશાળાના નિર્માણથી થાય છે. અનેક દિવસો સુધી વિદ્વાન પંડિતો દ્વારા હવન અને વૈદિક મંત્રોચ્ચાર (Vedic Chanting) કરવામાં આવે છે. પવિત્ર નદીઓના જળથી ભરેલા કળશોને મંત્રોની શક્તિથી સજ્જ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ એક ભવ્ય શોભાયાત્રા કાઢીને આ જળને મંદિરના ઉચ્ચતમ શિખર સુધી લઈ જવામાં આવે છે. વાદ્યયંત્રો અને શંખનાદ વચ્ચે જ્યારે શિખર પર જળ ચડાવવામાં આવે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ શિવમય બની જાય છે. અંતે આ જ જળથી ગર્ભગૃહની મુખ્ય મૂર્તિનો અભિષેક કરવામાં આવે છે.
