Dry Fruits Side Effects: કાજુ (Cashews), બદામ (Almonds), અખરોટ (Walnuts) અને અન્ય ઘણા સુકા મેવાને સ્વાસ્થ્ય માટે વરદાન માનવામાં આવે છે. પરંતુ તેને ખાવામાં કરવામાં આવતી નાની ભૂલ પણ શરીર માટે અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે ડ્રાય ફ્રૂટ્સનું સેવન શિયાળામાં વધુ કરવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાંથી મોટાભાગના પદાર્થોની તાસીર ગરમ હોય છે. સૂકા મેવામાં હેલ્ધી ફેટ, પ્રોટીન, વિટામિન્સ અને ઘણા મિનરલ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે, પરંતુ તેને હંમેશા મર્યાદિત માત્રામાં જ ખાવા હિતાવહ રહે છે. તેમાં કેલરી (Calories) ની માત્રા ખૂબ વધુ હોવાને કારણે કેટલાક લોકોને વજન વધવાની (Weight Gain) સમસ્યા થઈ શકે છે. બીજી તરફ કિસમિસ (Raisins), ખજૂર (Dates) અને અંજીર (Figs) માં કુદરતી શર્કરા એટલે કે નેચરલ સુગર (Natural Sugar) વધુ હોય છે, જેના કારણે ડાયાબિટીસ (Diabetes) ના દર્દીઓનું બ્લડ સુગર લેવલ બગડી શકે છે.
ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય કે ઉનાળાની ઋતુમાં એટલે કે ગરમીમાં તેનું સેવન કેવી રીતે કરવું જોઈએ? જો તમે ડ્રાય ફ્રૂટ્સના શોખીન છો તો ગભરાવાની જરૂર નથી, આવો જાણીએ આયુર્વેદ અનુસાર તેનો સાચો નિયમ શું છે.
શું કહે છે આયુર્વેદ એક્સપર્ટ?
આશા આયુર્વેદ (Asha Ayurveda) ના ડૉ. ચંચલ શર્મા (Dr. Chanchal Sharma) નું સ્પષ્ટ માનવું છે કે ઉનાળાની ઋતુમાં ડ્રાય ફ્રૂટ્સનું સુકું અથવા સીધું સેવન કરવાથી શરીરમાં પિત્ત દોષ (Pitta Dosha) બગડી શકે છે. આથી, ઉનાળામાં બને ત્યાં સુધી સૂકા મેવાનું સીધું સેવન ટાળવું જોઈએ અથવા જ્યારે પણ ખાવું હોય ત્યારે તેને હંમેશા પાણીમાં પલાળીને (Soaked) જ ખાવા જોઈએ. ડ્રાય ફ્રૂટ્સને પલાળીને ખાવાથી તેમાંથી ફાયટીક એસિડ (Phytic Acid) સરળતાથી નીકળી જાય છે, જેનાથી તેની ગરમીનું પ્રમાણ ઓછું થાય છે અને તેના પોષક તત્વો આપણું શરીર સરળતાથી શોષી શકે છે. ગરમીની આ ઋતુમાં રોજનું આશરે ૨૦ થી ૩૦ ગ્રામથી વધુ સેવન ન કરવું જોઈએ, કારણ કે વધુ પડતા સેવનથી ચહેરા પર ખીલ (Acne) અથવા ગરમીને કારણે પાચન બગડવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. જો યોગ્ય રીતે સેવન કરવામાં આવે તો તે શરીરમાં કૂલિંગ એજન્ટ (Cooling Agent) તરીકે કામ કરે છે.
સૌથી વધુ ગરમ તાસીર ધરાવતા સુકા મેવા:
૧. છુઆરા (Dry Dates): આ ખજૂરનું સૂકું સ્વરૂપ છે અને તેની તાસીર ખૂબ જ ગરમ હોય છે. શિયાળામાં શરદી-ખાસી અને સાંધાના દુખાવામાં (Joint Pain) રાહત મેળવવા તેનો ઉપયોગ દૂધ સાથે થાય છે, પણ ઉનાળામાં તેનું સીધું સેવન શરીરમાં અતિશય ગરમી વધારી શકે છે.
૨. અખરોટ (Walnuts): અખરોટ મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે જેટલું ઉત્તમ છે, તેની તાસીર તેટલી જ ગરમ હોય છે. તેમાં ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ (Omega-3 Fatty Acids) હોય છે જેને પચાવવા માટે શરીરને વધુ ઉર્જા વાપરવી પડે છે, જેથી શરીરનું તાપમાન વધે છે.
૩. સૂકી બદામ (Unsoaked Almonds): પલાળ્યા વગરની સૂકી કે શેકેલી બદામની તાસીર અત્યંત ગરમ હોય છે, જે પેટમાં બળતરા અથવા ખીલ પેદા કરી શકે છે.
૪. પિસ્તા (Pistachios): પિસ્તા પણ તાસીરમાં ગરમ અને તુરા હોય છે. તે શિયાળામાં કફ અને ઠંડીથી બચાવે છે, પરંતુ ઉનાળામાં તેનો ઉપયોગ ખૂબ જ મર્યાદિત હોવો જોઈએ.
ઉનાળામાં સુકા મેવા ન ખાવા જોઈએ, પણ તેને ખાવાની રીત આયુર્વેદિક હોવી જોઈએ. જેમ કે રાત્રે પલાળેલી બદામ સવારે છોલીને ખાવાથી તેમાં રહેલું વિટામિન ઈ (Vitamin E) સૂર્યના તાપથી થતા ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ (Oxidative Stress) સામે રક્ષણ આપે છે. કિસમિસની તાસીર ઠંડી હોવાથી તે ઉનાળામાં થતો થાક દૂર કરી ત્વરિત ઉર્જા આપે છે. કાજુ અને ખજૂર પણ રાત્રે પલાળીને જ ખાવા જોઈએ. આ ઉપરાંત મખાના (Fox Nuts) ની તાસીર કુદરતી રીતે જ ઠંડી હોવાથી તે ઉનાળામાં વધેલા પિત્તને શાંત રાખે છે અને પેટની બળતરાથી બચાવે છે.
