Sargasso Sea mystery: પૃથ્વી પર અનેક એવી કુદરતી અજાયબીઓ છે જે વિજ્ઞાન માટે આજે પણ એક રહસ્ય છે. સામાન્ય રીતે આપણે જાણીએ છીએ કે દરેક સમુદ્ર કે દરિયાને પોતાનો એક કિનારો હોય છે, જ્યાં જમીન અને પાણીનું મિલન થાય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય એવા સમંદર વિશે સાંભળ્યું છે જેને કોઈ કિનારો જ નથી? આ કોઈ કાલ્પનિક વાર્તા નથી પરંતુ એક ભૌગોલિક વાસ્તવિકતા છે. ઉત્તરી એટલાન્ટિક મહાસાગર (North Atlantic Ocean) ની બરોબર વચ્ચે એક એવો રહસ્યમય સાગર આવેલો છે, જેની કોઈ જમીની સીમા નથી. સદીઓથી આ સમુદ્ર વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો માટે એક વણઉકેલાયેલી પઝલ સમાન રહ્યો છે.
રહસ્યમય ‘સારગાસો સાગર’ અને તેની કથાઓ
આ અનોખા સમુદ્રનું નામ ‘સારગાસો સાગર’ છે. સમગ્ર વિશ્વમાં આ એકમાત્ર એવો સાગર છે જે પોતાની કોઈ દરિયાઈ પટ્ટી કે તટરેખા ધરાવતો નથી. સદીઓ પહેલા જ્યારે સાહસિક નાવિકો આ માર્ગ પરથી પસાર થતા હતા, ત્યારે તેઓ આને ખોવાયેલા જહાજોનું આશ્રયસ્થાન કહેતા હતા. જુની કથાઓ અનુસાર, આ સમુદ્રના શાંત પાણી અને અજીબોગરીબ દરિયાઈ ઘાસની વચ્ચે જે પણ જહાજ પ્રવેશ કરતું, તે હંમેશા માટે ત્યાં જ ફસાઈ જતું હતું. નાવિકોના ગાયબ થવાની ડરામણી વાર્તાઓને કારણે પ્રાચીન સમયમાં લોકો અહીં જતા ડરતા હતા.
કાચ જેવું ચોખ્ખું પાણી અને અદભુત ઇકોસિસ્ટમ
સારગાસો સાગરની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું અત્યંત અવિશ્વસનીય અને કાચ જેવું ચોખ્ખું ઘેરું વાદળી પાણી છે. આ સમુદ્રની વિઝિબિલિટી એટલે કે પાણીની અંદર જોવાની ક્ષમતા એટલી અદભુત છે કે તમે 50 થી 60 મીટરની ઊંડાઈ સુધીની તમામ વસ્તુઓ એકદમ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકો છો. આ શાંત અને ગોળ-ગોળ ફરતા પાણીની નીચે એક ખૂબ જ નાજુક અને અનોખી ઇકોસિસ્ટમ (Ecosystem) છુપાયેલી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ સમુદ્રના પેટાળમાં આપણી પૃથ્વીના ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના ઘણા મોટા રહસ્યો દફન થયેલા છે.
જમીન વગર કેવી રીતે નક્કી થાય છે આની સીમાઓ?
હવે પ્રશ્ન એ થાય કે જો આ સમુદ્રને કોઈ જમીન સરહદ નથી, તો તેની સીમાઓ કઈ રીતે નક્કી થાય છે? વાસ્તવમાં, આ સાગરને જમીનને બદલે ચારેય બાજુથી વહેતા ચાર શક્તિશાળી દરિયાઈ પ્રવાહો (Ocean Currents) ઘેરીને રાખે છે. તેના પશ્ચિમમાં ગલ્ફ સ્ટ્રીમ (Gulf Stream), ઉત્તરમાં નોર્થ એટલાન્ટિક કરંટ (North Atlantic Current), પૂર્વમાં કેનરી કરંટ (Canary Current) અને દક્ષિણમાં નોર્થ એટલાન્ટિક ઇક્વેટોરિયલ કરંટ (North Atlantic Equatorial Current) વહે છે. આ ચારેય પ્રવાહો મળીને પાણીનો એક એવો ચક્રવ્યૂહ બનાવે છે જેની વચ્ચેનું પાણી હંમેશા સ્થિર અને શાંત રહે છે. હવામાન અને પવનના આધારે આ સમુદ્રની સીમાઓ થોડીઘણી બદલાતી રહે છે.
માટી વગર હવામાં તરતું દરિયાઈ ઘાસ
આ સાગરનું નામ પોર્ટુગીઝ શબ્દ ‘સારગાસો’ પરથી પડ્યું છે, જેનો અર્થ એક ખાસ પ્રકારનું દરિયાઈ ઘાસ થાય છે. આ સમુદ્રની સપાટી પર ‘સારગાસમ’ નામની કથ્થઈ રંગની દરિયાઈ ઘાસના વિશાળ મેદાનો તરતા જોવા મળે છે. આ ઘાસની સૌથી હેરાન કરનારી બાબત એ છે કે તેને ઉગવા માટે કોઈ સમુદ્રના તળિયા કે માટીની જરૂર પડતી નથી. તે પાણીની સપાટી પર જ જન્મે છે અને ત્યાં જ ફેલાતી રહે છે.
જો કે, પ્રાચીન કથાઓથી વિપરીત આ દરિયાઈ ઘાસ દરિયાઈ જીવો માટે આશીર્વાદ સમાન છે. આ તરતું ઘાસ અનેક દુર્લભ માછલીઓ, કરચલા અને કાચબાઓ માટે સુરક્ષિત ઘર અને ખોરાક પૂરો પાડે છે. આધુનિક વિજ્ઞાન અને સેટેલાઇટ સ્ટડીઝ એ પણ સાબિત કર્યું છે કે, કિનારા વગરનો આ અનોખો સમુદ્ર આપણી પૃથ્વીની મરીન લાઈફ સાયકલનો એક અત્યંત મહત્વનો હિસ્સો છે.
