Indian Railway: ભારતીય રેલ્વેએ વિશ્વના સૌથી મોટા રેલ નેટવર્ક્સમાંનું એક છે. આપણે બધાએ ક્યારેક ને ક્યારેક ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી જ હશે. ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે અથવા સ્ટેશન પર ઉભા રહીને પસાર થતી ટ્રેનને જોતી વખતે, તમે ઘણી વાર જોયું હશે કે ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બાની પાછળ મોટા અક્ષરોમાં પીળા કે સફેદ રંગથી ‘X’ નું નિશાન બનેલું હોય છે. રોજિંદા જીવનમાં લાખો મુસાફરો લોકલ કે એક્સપ્રેસ ટ્રેનોમાં મુસાફરી કરે છે, પરંતુ તેમાંથી 99% લોકો આ નિશાન પાછળનું અસલી કારણ જાણતા નથી. મોટાભાગના લોકો તેને માત્ર રેલ્વેની કોઈ સામાન્ય ડિઝાઇન અથવા સુશોભન સમજીને અવગણી દે છે. પરંતુ તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આ કોઈ સામાન્ય ડિઝાઇન નથી, પરંતુ પાટા પર દોડતા હજારો મુસાફરોના જીવનની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો ભારતીય રેલ્વેનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિયમ છે.
ટ્રેનની સલામતી અને સંપૂર્ણતાની ઓળખ
આ ‘X’ ના નિશાનનું સૌથી મુખ્ય કામ રેલ્વેના કર્મચારીઓ, જેમ કે સ્ટેશન માસ્ટર અથવા ટ્રેક મેનને એ સંકેત આપવાનું છે કે આખી ટ્રેન સુરક્ષિત રીતે સ્ટેશન અથવા ટ્રેક પરથી પસાર થઈ ચૂકી છે. જ્યારે કોઈ ટ્રેન સ્ટેશન પરથી પસાર થાય છે, ત્યારે ત્યાં ફરજ પરના રેલ્વે કર્મચારીઓ ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બા પર આ ‘X’ નું નિશાન જુએ છે. જો છેલ્લા ડબ્બા પર આ નિશાન દેખાય, તો તેનો અર્થ એ થાય કે ટ્રેનના તમામ ડબ્બા એન્જિન સાથે જોડાયેલા છે અને કોઈ પણ ડબ્બો વચ્ચેના રસ્તામાં પાછળ છૂટી ગયો નથી.
કટોકટીની સ્થિતિમાં અકસ્માતથી બચાવે છે
કલ્પના કરો કે જો કોઈ ટ્રેન સ્ટેશન પરથી પસાર થાય અને તેના છેલ્લા ડબ્બા પર ‘X’ નું નિશાન ન હોય, તો તેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ થાય કે ટ્રેન અધૂરી છે. આવી સ્થિતિમાં રેલ્વે સ્ટાફ તરત જ સમજી જાય છે કે ટ્રેનના કેટલાક ડબ્બા અકસ્માતને કારણે અથવા લિંક તૂટવાને કારણે પાછળના ટ્રેક પર જ છૂટી ગયા છે. આ જોતાં જ રેલ્વે પ્રશાસન દ્વારા તાત્કાલિક કટોકટીની ચેતવણી જારી કરવામાં આવે છે અને તે જ ટ્રેક પર પાછળથી આવતી અન્ય તમામ ટ્રેનોને તરત જ રોકી દેવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થા કોઈ મોટી રેલ દુર્ઘટનાને ટાળવામાં મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
રાત્રિના અંધકાર અને ધુમ્મસમાં મદદરૂપ
આ ‘X’ નું નિશાન સામાન્ય રીતે ચમકતા પીળા અથવા સફેદ રેડિયમ પેઇન્ટથી બનાવવામાં આવે છે. આનાથી ફાયદો એ થાય છે કે રાત્રિના ઘનઘોર અંધારામાં, ભારે વરસાદમાં કે શિયાળાના ગાઢ ધુમ્મસમાં પણ રેલ્વે કર્મચારીઓ તેને દૂરથી સરળતાથી જોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, રાત્રિના સમયે આ નિશાનની બરાબર નીચે એક લાલ રંગની લાઈટ પણ બ્લિંક એટલે કે ઝબકતી રહે છે. આ લાલ લાઈટ પાછળથી આવતી અન્ય ટ્રેનોના લોકો પાયલોટ ને એલર્ટ રાખવાનું કામ કરે છે જેથી કોઈ ગેરસમજ ન થાય.
ડબલ સુરક્ષા માટે ‘LV’ નો સંકેત
જો તમે ક્યારેય ટ્રેનના છેલ્લા ડબ્બાને ખૂબ જ નજીકથી જોયો હશે, તો આ ‘X’ ના નિશાનની સાથે નાના અથવા મોટા અક્ષરોમાં ‘LV’ પણ લખેલું જોવા મળે છે. અંગ્રેજીમાં આ ‘LV’ નું પૂરું નામ ‘Last Vehicle’ થાય છે, જેનો અર્થ થાય છે ‘છેલ્લું વાહન’. આ સંકેત રેલ્વેના કર્મચારીઓની ડબલ તસલ્લી માટે હોય છે, જેથી તેઓ ચોક્કસ થઈ શકે કે આ જ ટ્રેનનો છેલ્લો હિસ્સો છે. આ રીતે, આ નાનું દેખાતું નિશાન કરોડો મુસાફરોની સુરક્ષિત મુસાફરી સુનિશ્ચિત કરે છે.
