Heritage Petrol Pump: ભારતની સૌથી મોટી તેલ કંપની ઇન્ડિયન ઓઇલ (Indian Oil Corporation) ના સૌથી પહેલા પેટ્રોલ પંપની કહાની અત્યંત રસપ્રદ અને પ્રેરણાદાયી છે. વર્ષ 1961માં ગુજરાત (Gujarat) ના કચ્છ (Kutch) જિલ્લાના એક શાંત ઔદ્યોગિક શહેર અંજાર (Anjar) ખાતે ઇન્ડિયન ઓઇલે પોતાના સૌપ્રથમ રીટેલ આઉટલેટ પંપની શરૂઆત કરી હતી. આજે આશરે 65 વર્ષના લાંબા સમયગાળા બાદ આ ઐતિહાસિક પેટ્રોલ પંપને એક નવું આધુનિક સ્વરૂપ આપીને દેશના પહેલા ‘હેરિટેજ આઉટલેટ’ (Heritage Outlet) તરીકે રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરવામાં આવ્યો છે. આ સ્થાન માત્ર વેપારનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ ભારતની પ્રગતિનું પ્રતીક છે.
ભોગીલાલ ગાંધી: પ્રથમ ડીલર બનવાનું બહુમાન
આ ઐતિહાસિક અને યાદગાર સફરની શરૂઆત કરનાર અગ્રણી ભોગીલાલ ગાંધી (Bhogilal Gandhi) હતા. તેઓ ઇન્ડિયન ઓઇલના આ સૌથી પહેલા પેટ્રોલ પંપ (પંપ નંબર IND-0001) ના પ્રથમ સત્તાવાર ડીલર બન્યા હતા. થોડા વર્ષો પહેલા એટલે કે વર્ષ 2023માં ઇન્ડિયન ઓઇલના પૂર્વ ચેરમેન એસ. એમ. વૈદ્ય (S. M. Vaidya) એ આ ઐતિહાસિક સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે આ પ્રથમ પેટ્રોલ પંપને ‘હેરિટેજ રીટેલ આઉટલેટ’ રાસિકલાલ અશોકકુમાર એન્ડ કંપની (Rasiklal Ashokkumar & Company) તરીકે રિ-ડેવલપ કરીને તેનું ભવ્ય ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
જ્યારે ઊંટગાડીઓ દ્વારા પહોંચાડાયું 3600 લીટર ડીઝલ
આ પેટ્રોલ પંપ સાથે એક એવો અદભુત અને રસપ્રદ કિસ્સો જોડાયેલો છે જે આજની આધુનિક પેઢીને આશ્ચર્યમાં મૂકી શકે છે. વર્ષ 1961માં જ્યારે આ પંપની શરૂઆત થઈ, ત્યારે કંડલા (Kandla) ઇન્સ્ટોલેશનથી ડીઝલનો પહેલો જથ્થો અહીં મોકલવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે આજના જેવા પાકા રસ્તાઓ કે વાહનોની આધુનિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નહોતી. આ ભૌગોલિક પડકારોને કારણે 3600 લીટર ડીઝલને ઊંટગાડીઓ (Camel Carts) પર લાદીને આ પેટ્રોલ પંપ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. 65 વર્ષ પહેલાં ઊંટગાડીના સહારે ઇંધણ મેળવનારો આ પંપ આજે ડિજિટલ યુગમાં સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયો છે.
કચ્છી સંસ્કૃતિ અને લિપ્પન કલાની ઝલક
ઇન્ડિયન ઓઇલ દ્વારા આ હેરિટેજ પેટ્રોલ પંપને માત્ર એક વ્યાપારી કેન્દ્ર તરીકે નહીં, પરંતુ એક સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે પણ વિકસાવવામાં આવ્યો છે જેથી નવી પેઢી તેના ગૌરવશાળી ઇતિહાસને નજીકથી અનુભવી શકે. પંપની દીવાલોને કચ્છની પરંપરાગત માટી અને અરીસાની અનોખી લિપ્પન કલા (Lippan Art) થી સજાવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત અહીં એક ખાસ વ્યુઇંગ ગેલેરી (Viewing Gallery) બનાવવામાં આવી છે, જે દુર્લભ અને જૂની તસવીરો દ્વારા ઇન્ડિયન ઓઇલની છ દાયકાથી વધુ લાંબી સફરને જીવંત કરે છે. અહીં એક કચ્છી શૈલીની સ્મારિકા દુકાન (Souvenir Shop) પણ છે. ક્યારેક ઊંટના સહારે શરૂ થયેલો આ વ્યવસાય આજે ₹1,96,003 કરોડની માર્કેટ કેપ ધરાવતું વિશાળ સામ્રાજ્ય બની ચૂક્યો છે.
